Zamek Cesarski w Poznaniu (niem. Königliches Residenzschloß) – rezydencja Wilhelma II zbudowana w latach 1905 - 1910 według projektu Franza Heinricha Schwechtena.

Zamek to monumentalna, trzykondygnacyjna budowla o zróżnicowanej bryle.Został wzniesiony na planie nieregularnego wieloboku. Utrzymane są w stylu neoromańskim, stanowiąc tym samym interesujący przykład historyzmu w architekturze przełomu XIX i XX wieku.

Spis treści 1 Historia 1.1 Poczatek XX wieku 1.2 Dwudziestolecie międzywojenne 1.3 Druga Wojna światowa 1.4 Czasy powojenne 1.5 Obecnie 2 Odbudowa zniszczonej części wieży 3 Galeria 4 Parametry techniczne 5 Zobacz też 6 Przypisy 7 Bibliografia 8 Komentarze

Historia Edytuj

Decyzję o budowie rezydencji cesarskiej w Poznaniu podjęto na początku XX wieku. Pierwsze projekty Schwechtena pochodzą z roku 1904 i od razu określają budowlę jako monumentalne założenie o formach neoromańskich opartych o cesarski plac w Goslarze.

Poczatek XX wiekuEdytuj

Oficjalnie zamek oddano do użytku 20 sierpnia 1910 roku w obecności członków rodziny cesarskiej. W tym samym momencie Poznań uzyskał tytuł "miasta - rezydencji", a sam Zamek stał się jednym z elementów tzw. Dzielnicy Cesarskiej.

Budowę rozpoczęto w 1905 (pierwsze prace terenowe miały miejsce jeszcze w 1904), a już pięć lat później architekt osobiście wręczył klucze cesarzowi w dniu 21 sierpnia 1910 roku podczas jego wizyty w Poznaniu, zwanej Posener Kaisertage (cesarz był tu jeszcze drugi raz - przy okazji oddania do użytku kaplicy zamkowej - 27 sierpnia 1913). Na ówczesne czasy wysoki koszt budowy wyniósł 5 milionów marek.

Pierwszym i jedynym burgrabią (niem. – Schlosshauptmann) zamku (1906–1918) był pomorski ziemianin hrabia Bogdan Hutten-Czapski.

Zamek w stylu neoromańskim, uważanym przez cesarza za najbardziej germański i reprezentujący świetność Świętego Cesarstwa Narodu Niemieckiego. Nowa siedziba miała raz na zawsze potwierdzić przynależność Wielkopolski do Rzeszy. Znajdujący się w południowej części budynek główny składał się z dwóch skrzydeł – zachodniego, które było większe i mieściło pomieszczenia mieszkalne, oraz wschodniego, w którym mieściły się pomieszczenia reprezentacyjne. Na parterze zachodniej części znajdowały się pokoje marszałka dworu, ochmistrzyni oraz pozostałych członków świty cesarskiej.

Pierwsze piętro zajmowały apartamenty pary cesarskiej i prywatna kaplica (zaprojektowana w stylu bizantyńskim przez Augusta Oetkena), znajdująca się w wieży. Wejście przeznaczone wyłącznie dla cesarza znajdowało się w zachodniej elewacji wieży skąd schody prowadziły bezpośrednio na pierwsze piętro. Sypialnię cesarza i cesarzowej łączył korytarz, w którym stały posągi czterech władców: Gerona, Ottona I, Fryderyka Barbarossy i Władysława II Śląskiego. Drugie piętro przeznaczone było dla następcy tronu (tzw. pokoje książęce). Większość pomieszczeń miała połączenie z foyer biegnącym dookoła wewnętrznego dziedzińca.

Najwspanialszym pomieszczeniem skrzydła reprezentacyjnego była Sala Tronowa nawiązującą do bizantyjskich bazylik. Z trzech stron oświetlały ją wielkie okna, otoczone wspartymi na kolumnach arkadami. Pomiędzy łukami umieszczono osiem posągów przedstawiających cesarzy niemieckich, a we wnęce środkowej arkady orientalny tron cesarski. Ponad nimi znajdowały się galerie dla gości i orkiestry. Wejście do tej części Zamku znajdowało się od strony ul. Wałowej (dzisiejszej ul. Kościuszki). Na tyłach pałacu w kierunku ul. Berlińskiej (dziś ul. Fredry) znajdował się ogród zamknięty od wschodu i północy pomieszczeniami dla służby oraz stajnią, garażami i wozownią (nazywaną też masztalarnią). Na dziedzińcu różanym po dziś dzień stoi Fontanna Lwów wzorowana na podobnej fontannie z Patio de los Leones w Alhambrze w Grenadzie. Od ulicy Św. Marcin główny budynek oddzielony był podwórzem otoczonym kutym, żelaznym płotem.

Również umiejscowienie budowli nie jest przypadkowe. Po zniesieniu twierdzy postanowiono przekształcić Poznań w miasto-rezydencję. Na wyrównanych wałach, na wylocie Bramy Berlińskiej stanowiącej główne wejście do miasta odkąd na Jeżycach zbudowano dworzec kolejowy postanowiono stworzyć tzw. Dzielnicę Cesarską. Zaprojektował ją jeden z największych wówczas urbanistów Europy – Joseph Stübben. W skład kompleksu weszły:

• gmach Poczty Głównej
• Collegium Maius
• Aula Uniwersytetu Adama Mickiewicza
• Collegium Minus
• Collegium Iuridicum
• Opera
• budynek Akademii Muzycznej
• Kościół Najświętszego Zbawiciela w Poznaniu
• oraz Zamek Cesarski, w pobliżu którego (na dzisiejszym pl. A. Mickiewicza ) stanął pomnik Otto von Bismarcka

Dwudziestolecie międzywojenneEdytuj

Po powstaniu wielkopolskim Zamek stał się własnością Skarbu Państwa. Uchwałą Rządu RP z 1921 oddany został do dyspozycji Naczelnika Państwa, a następnie prezydenta. Przez okres swojego istnienia mieściło się tu Ministerstwo byłej Dzielnicy Pruskiej, którego zadaniem było doprowadzenie do zjednoczenia Wielkopolski z pozostałymi ziemiami odrodzonego państwa. W Zamku mieściły się również niektóre zakłady Uniwersytetu Poznańskiego, organizacje studenckie, harcerskie oraz redakcje kilku czasopism.

Druga Wojna światowaEdytuj

W roku 1939, niemal natychmiast po rozpoczęciu działań wojennych, zdecydowano o przebudowie dawnej rezydencji cesarskiej na siedzibę Adolfa Hitlera i sprawującego w jego imieniu funkcję namiestnika Reichsgau Wartheland, Artura Greisera. W wyniku tej decyzji, w podjęciu której miał udział Albert Speer, gruntownie zmieniono układ wnętrz i ich funkcje. Przebudową kierował architekt Franz Böhmer pod nadzorem Speera.

Pomieszczenia urządzono w totalitarnym stylu architektury III Rzeszy. W miejscu dawnej kaplicy powstał osobisty gabinet Hitlera, jak głosi legenda, z podgrzewanym elektrycznie balkonem, z którego führer miał przyjmować defilady (ostatnie badania, przeprowadzone w trakcie renowacji, nie potwierdziły istnienia takiej instalacji). Gabinet był urządzony identycznie jak jego odpowiednik w Kancelarii Rzeszy w Berlinie (jego wystrój został niezmieniony do dziś i często pełni rolę dekoracji filmowej). Przystąpiono również do gruntownej przebudowy Sali Tronowej, która miała pełnić funkcję miejsca zgromadzeń. W południowej elewacji wybito nowe, reprezentacyjne wejście. Pod podwórzem od ul. Św. Marcin powstał schron przeciwlotniczy na 375 osób. Prowadzona przebudowa została przerwana dyrektywą Hitlera w 1943 roku, co związane było z niemieckimi niepowodzeniami na froncie wschodnim.

Po kapitulacji Cytadeli 23 lutego 1945 roku w Zamku powstał obóz przejściowy dla jeńców niemieckich, a następnie w kompleksie mieściły się koszary Ludowego Wojska Polskiego. Mimo koncepcji rozbiórki lub przebudowy obiektu, w roku 1947 został on zaadoptowany na siedzibę władz miejskich. Kolejna zmiana nastąpiła w 1962 roku, gdy zamek zaczął pełnić funkcję Pałacu Kultury przemianowanego na początku lat 90-tych ubiegłego wieku na Centrum Kultury "Zamek".

Pamiętać warto, że w Norymberdze podjęto decyzję, że obiekty zaprojektowane przez Alberta Speera mają być rozebrane i tak się stało. Poznański Zamek jest więc unikatem na skalę światową i wielką atrakcją turystyczną.

Czasy powojenneEdytuj

W okresie powojennym rozważano zburzenie budowli kojarzącej się z okresem zaborów i hitlerowskiej okupacji. Ostatecznie jednak (głównie ze względu na szczupłość środków finansowych) ograniczono się do usunięcia większości symboli nazistowskich i rozebrania uszkodzonej najwyższej kondygnacji wieży zegarowej. W 1962 roku Zamek przemianowany został na Nowy Ratusz i stał się siedzibą Miejskiej Rady Narodowej, a następnie – Pałacu Kultury. W dniu 6 czerwca 1979 Zamek Cesarski został wpisany do rejestru zabytków jako dobro kultury. Obecnym gospodarzem i administratorem budowli jest Centrum Kultury "Zamek". W sali tronowej mieści się kino pałacowe, w niektórych apartamentach funkcjonują galerie sztuki, Teatr Animacji, w piwnicach i podziemiach znajdują się puby, kluby muzyczne i restauracje. Na dziedzińcu wewnętrznym w sezonie letnim często odbywają się koncerty i projekcje filmowe. Drugie piętro do dziś pozostaje niezagospodarowane..

ObecnieEdytuj

Od 2002 Zamek jest głównym miejscem prezentacji sztuki w ramach Międzynarodowego Triennale Rzeźby. W roku 2010 odbyły się uroczyste obchody 100-lecia budowli.

Odbudowa zniszczonej części wieży Edytuj

Od przełomu wieków XX i XXI trwa dyskusja na temat odbudowy wieży zamkowej zniszczonej w trakcie zdobywania Poznania przez wojska radzieckie. W chwili zbudowania Zamku 75 metrowa wieża była najwyższym punktem miasta, przez nią wjeżdżały powozy z cesarzem i jego gośćmi.

Obecnie Centrum Kultury "Zamek" rozważa odbudowę "brakujących" 17 metrów wieży i przywrócenie jej pierwotnego kształtu ^[1]. Wstępne szacunki wyceniają koszty odbudowy wieży na 9 milionów złotych. Projekt ten jest wpisany w wieloletni plan finansowy Centrum Kultury Zamek.

GaleriaEdytuj

Parametry techniczne Edytuj

W momencie zakończenia budowy zamek opisywały następujące liczby:

• 585 pomieszczeń
• wieża o wysokości 75 m
• powierzchnia gmachu głównego - 25.127,10 m²
• powierzchnia użytkowa - 13.501,31 m²
• waga tronu cesarskiego (podwójnego) - 3,5 tony.

Zobacz też Edytuj

• Strona Centrum Kultury "Zamek"

Przypisy Edytuj

1. ↑ Głos Wielkopolski - Poznań: Wieża zamku będzie odbudowana

Bibliografia Edytuj

1. Włodzimierz Łęcki, Piotr Maluśkiewicz, Poznań od A do Z, wyd. KAW, Poznań, 1986, s.100-101, ISBN 83-03-01260-6
2. Praca zbiorowa, Atlas architektury Poznania, Wydawnictwo Miejskie, Poznań, 2008, s.184-185, ISBN 978-83-7503-058-7
3. Marcin Libicki, Poznań - przewodnik, wyd. Gazeta Handlowa, Poznań, 1997, s.319-322, ISBN 83-902028-4-0
4. Praca zbiorowa, Poznań - spis zabytków architektury, Wydawnictwo Miejskie, Poznań, 2004, s.17, ISBN 83-89525-07-0
5. Elżbieta Podolska, Odbudowa wieży pozostaje marzeniem, w: Głos Wielkopolski, nr 300/2009, s.7, ISSN 1898-3154