FANDOM


52° 24.686' N 16° 56.886' E

Most Biskupa Jordana Katedra.jpg

Widok z mostu Jordana

Katedra.jpg

Katedra współcześnie - widok od frontu (styl gotycki)

Katedra - 1927.jpg

Fronton katedry w roku 1927 (styl klasycystyczny)

Katedra - poznańska Bazylika Archikatedralna, położona na Ostrowie Tumskim, otoczonym korytem Warty i Cybiny, sięga samych początków chrześcijaństwa w Polsce, II połowy X wieku.


Historia i kolejne przebudowy

Na miejscu obecnej katedry odbudowanej po roku 1945 w stylu gotyckim, zbudowano w roku 968 pierwszy kościół katedralny p.w. św. Piotra, murowany z okrzesków martwicy łąkowej i granitu, tynkowany, dł. około 48 metrów. Badania archeologiczne przeprowadzone w 1946 roku odsłoniły liczne fragmenty pierwotnej katedry poznańskiej, co pozwala ustalić, iż wzniesiona została jako bazylika trójnawowa z prezbiterium zamkniętym absydą, z zachodnim masywem wieżowym, mieszczącym dwudzielną emporę, wspartą na okrągłym filarze. Posiadała atrium, w którym odkryto relikty płyty z zaprawy wapiennej, tzw. misy chrzcielnej i krypty grobowe, identyfikowane przez badaczy jako prawdopodobne groby monarsze: księcia Mieszka I i króla Bolesława Chrobrego. Odkryte relikty archeologiczne zabezpieczone metodą elektropetryfikacji można oglądać w kryptach (wybudowanych w latach 1950-1955 i odrestaurowanych w roku 1997).

Styl romański

Po zniszczeniu preromańskiej świątyni (w latach 1034-1038), powstaje nowy kościół katedralny, murowany z kostki granitowej, z detalem architektonicznym z piaskowca i granitu, pokrywający się w znacznej mierze z fundamentami pierwszej katedry. Odkryte liczne elementy tej budowli romańskiej z II połowy XI wieku świadczą o wysokiej kulturze jej inwestorów i budowniczych.

Styl gotycki

Katedra romańska, przebudowana w XIII wieku, zastąpiona została gotycką, wzniesioną w XIV i XV wieku. Była to budowla okazała, z nowym prezbiterium z piękną galerią tryforyjną, ambitem i wieńcem kaplic. Strawił ją pożar w roku 1622, zostawiając nagie mury świątyni z przepalonymi sklepieniami.

Styl barokowy

W latach 1636-1650 przeprowadzono odbudowę w stylu barokowym, początkowo pod kierunkiem Krzysztofa Bonadury Starszego, a następnie braci Antonio i Pompeo Ferrarich.

Styl klasycystyczny

W pożarze w roku 1772 (wywołanym przez lekkomyślność kościelnego, który zezwolił chłopcom szukać z zapaloną świecą gołębi na wieży) spaliły się obie wieże, dach, ołtarze, ławki i wiele sprzętów. Po odbudowie katedra otrzymała nowy wystrój wnętrza i elewację w stylu klasycystycznym, dzieło architekta Efraima Schregera, przebudowaną następnie przez Solariego w końcu XVIII wieku i tak przetrwała do drugiej wojny światowej.

Po roku 1945 - powrót do gotyku

Katechizm - cegiełka na odbudowę Katedry - 1953.jpg

Okładka Krótkiego Katechizmu wydanego w roku 1953 będącego cegiełką na odbudowę Katedry

Po toczonych w lutym 1945 roku walkach o miasto ocalały jedynie kaplice, wypalone wnętrze świątyni odsłoniło pozostałości z okresu gotyku. W latach 1946-1956 przeprowadzono odbudowę w formie gotyckiej (nawiązującą do okresu z przełomu XIV i XV wieku) według projektu Franciszka Morawskiego. Prowadzone jednocześnie badania archeologiczne ujawniły pozostałości katedr przedromańskiej i romańskiej. Katedrę oddano do użytku wiernych 29 czerwca 1956 r.

II wojna światowa nie wyrządziła katedrze aż tak wielkiej szkody, ale ówcześni decydenci, zafascynowani gotykiem jako najdoskonalszym stylem w architekturze i dodatkowo zainspirowani trwającymi równocześnie z odbudową badaniami archeologicznymi, postanowili o jej regotyzacji. Do końca się nie powiodła i mamy dzisiaj w Poznaniu przeskalowany gotycki korpus, zbyt wysokie, gotyckie wieże nakryte barokowymi hełmami, barokowe wnętrza kaplic ocalałe z wojennej pożogi i romańskie grobowce w podziemnych kryptach. Ten twór z jednej strony zadziwia, z drugiej jednak pokazuje skomplikowane dzieje społeczne i polityczne Poznania i Wielkopolski oraz zmienność upodobań estetycznych.

Przebudowy

Potrzebujemy twojej pomocy przy edycji tej sekcji. Rozwiń treść i opisy, dodaj linki, wgraj ilustracje.

Około roku 1262 katedra otrzymała nowe, ceglane prezbiterium. W połowie XIV w. generalnie przebudowano jej korpus nawowy. W pierwszej połowie XV w. miała miejsce kolejna przebudowa prezbiterium.

Kaplice

18.9.. 093.jpg

Kaplica Złota - Spiżowy pomnik Mieszka I i Bolesława Chrobrego autorstwa Christiana Raucha

Kaplica-złota06-Kopia.jpg

Kaplica Złota - Sarkofag dzieło i dar krakowskiego rzeźbiarza Oskara Sosnowskiego

Potrzebujemy twojej pomocy przy edycji tej sekcji. Rozwiń treść i opisy, dodaj linki, wgraj ilustracje.

Kaplic w Bazylice Archikatedralnej jest 12 i stanowią wieniec kaplic otaczających świątynię. Kaplice uniknęły większych zniszczeń podczas pożaru w 1945 i do dziś zachował się ich oryginalny wystrój.

  • Kaplica św. Marcina z ołtarzem z 1905 r. a w nim obraz z 1628 roku Krzysztofa Boguszewskiego, przedstawiający wjazd św. Marcina do Amiens i dzielącego swój płaszcz. Ciekawostką jest, że święty ma twarz, wówczas królewicza Władysława IV Wazy, zaś postać rycerza towarzysząca św. Marcinowi, króla Zygmunta III Wazy. W tej kaplicy – grobowiec renesansowy biskupa Wawrzyńca Goślickiego, zasłużonego dla Kościoła i Ojczyzny. Na wprost wejścia do kaplicy znajduje się pomnik arcybiskupa Walentego Dymka – dzieło Czesława Woźniaka z roku 1964.
  • Kaplica św. Józefa z ołtarzem Świętego Józefa, z nagrobkiem kardynała Mieczysława Ledóchowskiego i pomnik ku czci księży, którzy zginęli w hitlerowskich obozach koncentracyjnych.
  • Kaplica św. Cecylii z Epitafium z XVII wieku. Przedstawia ono klęczące postacie starosty nakielskiego Zygmunta Raczyńskiego (zm. 1677 r.) i jego szwagra, sekretarza królewskiego Jana Wąglikowskiego (zm. 1652 r.). Trafiło tu w 1842 r. z kościoła bernardynów w Bydgoszczy, z ołtarzem z około 1652 r. w nim włoski obraz z pierwszej połowy XVII wieku przedstawiający św. Cecylię przy organach podarowany przez Edwarda Raczyńskiego, namalowany przez Guerciniego, z płytą nagrobną biskupa Sebastiana Branickiego (zm. 1544 r.) z czerwonego marmuru, a nad nią epitafium biskupa Teofila Wolickiego (zm. 1829).
  • Kaplica Matki Boskiej i św. Franciszka Ksawerego z ołtarzem późnobarokowym z końca XVIII wieku, z nagrobkiem biskupa Łukasza Kościeleckiego (zm. 1597 r.) i pod oknem brązowy pomnik kardynała Augusta Hlonda.
  • Kaplica Najświętszego Sakramentu – Górków.  Wcześniej kaplica nosiła nazwę św. Krzyża. Wiązało się to z umieszczeniem w barokowym ołtarzu cudownego krzyża, pochodzącego z 1522 roku, a przeniesionego tu w 1652 roku z Bramy Wrocławskiej. Według legendy zawieszony na krzyżu Chrystus miał przemówić w obronie niewinnie skazanego prowadzonego przez Bramę Wrocławską na Wildę, gdzie znajdowała się szubienica miejska. Kaplicę nazywano również kaplicą Górków – ponieważ tu znajduje się monumentalny grobowiec rodziny Górków. Ufundował go Andrzej II Górka – kasztelan międzyrzecki, syn Andrzeja I. W poziomych niszach leżą postacie Andrzeja I Górki (zm. 1553 r.) – kasztelana poznańskiego i starosty generalnego Wielkopolski oraz jego żony Barbary z Kurozwęckich. W niszach pionowych stoją Łukasz II Górka (zm. 1542 r.) – biskup włocławski i Uriel Górka (zm. 1498 r.) – biskup poznański. Poniżej na reliefie znajdują się postacie sześciorga dzieci. W rodzinnym grobowcu nie spoczęli jedynie Łukasz III Górka (zm. 1573 r.) – wojewoda poznański, Andrzej II Górka (zm. 1583 r.) – starosta generalny wielkopolski i Stanisław Górka (zm. 1592 r.) – wojewoda poznański. Odmówiono im pochówku w katedrze z racji ich protestanckiego wyznania. Dodać trzeba, że po śmierci Łukasza bracia chcieli go pochować w katedrze w rodowej kaplicy nawet pod groźbą armaty, ale potem odstąpili od tego zamiaru. Ród Górków herbu Łodzia to była potężna, bogata i wpływowa rodzina. Dzięki nim powstał zamek w Kórniku i rozwijał się Kórnik. Na ścianie kaplicy wiszą epitafia Wojciech Tolibowskiego (zm. 1663 r.) – biskupa poznańskiego, jego brata Ludwika Tolibowskiego (zm. 1673 r.) – kanonika i dziekana kapituły poznańskiej i Mikołaja Zalaszowskiego (zm. 1703 r.) – archidiakona, rektora Akademii Lubrańskiego.
  • Kaplica Złota - najpiękniejsza i najciekawsza, usytuowana na osi katedry, kaplica Królów Polskich. Wzniesiona w 1405 roku na miejscu starszej, kiedyś służyła kultowi maryjnemu. Przebudowywano ją wielokrotnie, a ostatecznie w 1834 r. została przebudowana gruntownie i przeznaczona na mauzoleum Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Większość środków na przebudowę wyłożył autor koncepcji artystycznych i ideowych, hrabia Edward Raczyński wg. projektu Lanciego. Bogaty wystrój wzorowany na architekturze bizantyjskiej. Warto się przyjrzeć mozaikowej posadzce wykonanej w Wenecji przez Liboria Salandriego oraz tego samego autora, mozaikowego obrazu MB Wniebowziętej. Po prawej stronie neogotycki sarkofag dzieło i dar krakowskiego rzeźbiarza Oskara Sosnowskiego. Po stronie lewej spiżowy pomnik Mieszka I i Bolesława Chrobrego autorstwa Christiana Raucha, kopuła malowana techniką enkaustyczną przez malarza z Berlina – Mullera (bardzo żmudna technika: stosowanie farb w spoiwie z wosku pszczelego przy pomocy podgrzewanych metalowych łopatek). Z zewnątrz kaplica wyróżnia się spośród innych kopułowym dachem oraz na narożach figurami biskupa Jordana, Bolesława Chrobrego, Mieszka I i Dąbrówki autorstwa Czesława Woźniaka. Figury ustawiono w latach sześćdziesiątych XX wieku.
  • Kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej i św. Stanisława Kostki - w dzisiejszym kształcie powstała na początku lat trzydziestych XVIII wieku z połączenia dwóch kaplic, jedną z nich w połowie XVI wieku wyremontował proboszcz katedry Jan Powodowski i sprowadził prochy swoich rodziców, a jego brat ufundował zachowany (choć mocno przekształcony) pomnik nagrobny. Postać klęcząca u dołu nagrobka to Wawrzyniec Powodowski. Piastował on urząd Komandora Maltańskiego aż do r. 1543, w którym przeniósł się do wieczności. Napis na nagrobku tym mówi: „iż po śmierci przez rok cały (dziwny pobożnymi i tajemniczymi zjawieniami) z grobu wychodził i podczas mszy uroczystych śpiewanych u wielkiego ołtarza z dobytym mieczem podczas ewanielii świętej między stallami prałatów i kanoników a stallami niższego duchowieństwa widocznie stawał. Po ukończonej zaś mszy niknął. Naradziwszy się przeto prałaci i kanonicy odprawili za niego rozmaite nabożeństwa, przybrawszy postać pokorną, lichtarze wielkie z woskowymi świecami, które według ceremoniału akolici nosić powinni, trzymali w ręku sami prałaci, a w ich nieobecności kanonicy, a tak ustało na koniec owo okropne zjawisko roku 1544 dnia 26 kwietnia”. Podanie dodaje jeszcze, iż takowe okazywanie się w kościele zmarłego Powodowskiego karą było za jego naśmiewanie się za życia z płonnego, jak mniemał, zwyczaju, aby kawaler maltański w czasie nabożeństwa pałasz dobywał i nim w powietrzu przed ołtarzem machał. Niepozorny nagrobek, ale duch znaczący. W tej kaplicy, pod oknem, nagrobek kanonika Jakuba Prądzewskiego (zm. 1600 r.). W ołtarzu z 1817 roku widnieje kopia obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej pędzla Leonarda Torwirta, a na ołtarzu „Cząstka krwi błogosławionego Jana Pawła II Papieża w okrągłym naczyniu wykonanym ze srebra i pozłacanym” - relikwie Jana Pawła II. Naprzeciw ołtarza nagrobek kanonika Jana Koźmiana (zm. 1877 r.) dłuta Oskara Sosnowskiego, zaś pod oknem epitafium biskupa pomocniczego poznańskiego Karola Ponińskiego (zm. 1727 r.).
  • Kaplica Serca Jezusowego - Kaplica powstała w XV wieku dawniej nosiła nazwę Świętego Ducha i świętych Apostołów, służyła za kapitularz na uroczyste posiedzenia. Odnowił ją w 1905 i poświęcił czci Serca Jezusowego arcybiskup Florian Stablewski. W ołtarzu marmurowym znajduje się obraz Chrystusa ukazującego swoje serce z klęczącym u stóp pielgrzymem – obraz Piotra Stachiewicza, z sufitu zwisa wenecki żyrandol, w górze piękne sklepienie sztukatorskie; na ścianach pastelowe malowidła Bolesława Łaszczyńskiego – „Uzdrawiania niewidomego”, i „Chrystus w otchłani”. Przy  wejściu do kaplicy (zachodnia strona) pomnik arcybiskupa Floriana Stablewskiego – dzieło Władysława Marcinkowskiego, przed wejściem do kaplicy solidna brązowa płyta, to wejście do krypty arcybiskupów poznańskich.
  • Kaplica Matki Boskiej i Świętych Aniołów - ufundowana przez biskupa Andrzeja Szołdrskiego. Powstała w latach 1650-54, połączona z dwóch odrębnych kaplic z przeznaczeniem na miejsce wiecznego spoczynku biskupa Szołdrskiego (zm. 1652 r.), hojnego odnowiciela katedry zniszczonej pożarem. W kaplicy nagrobek inicjatora przebudowy – biskupa Szołdrskiego i Ołtarz barokowy z obrazem „Niebieskie Jeruzalem” – dzieło Krzysztofa Boguszewskiego z 1628 roku
  • Kaplica Świętej Trójcy - wzmianka o kaplicy już w pierwszej połowie XV wieku,   wygląd po remoncie w latach 1575-76 według projektu twórcy poznańskiego ratusza Jana Baptysty di Quadro w związku z pochówkiem biskupa Adama Konarskiego (zm. 1574 r.). W ołtarzu z lat 1783-1794 rzeźba ukazująca Trójcę Świętą nad kulą ziemską w otoczeniu aniołów autorstwa Bernarda Smolkego, Jana Maltzahna i Augustyna Schöpsa. Naprzeciwko ołtarza  nagrobek biskupa Adama Konarskiego zaprojektowany przez Jana Baptystę di Quadro, natomiast postać biskupa wyrzeźbił Hieronim Canavasi. Pod oknem  nagrobek arcybiskupa Antoniego Baraniaka wykonany przez Eugeniusza Olechowskiego w 1986 r.
  • Kaplica Sw. Jana Kantego - kiedyś odbywały się tu nabożeństwa dla profesorów i uczniów Akademii Lubrańskiego. W kaplicy pod oknem renesansowa płyta nagrobna biskupa Jana Lubrańskiego wykonana przez jednego z rzeźbiarzy warsztatu Bartłomieja Berrecciego. Znajduje się tu też pomnik biskupa Marcina Dunina (zm. 1842 r.) wykonany przez Andrzeja Friedericha ze Strasburga w 1846 roku oraz ołtarz z 1805 roku z obrazem św. Jana Kantego w stroju profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego namalowany przez Jan Gładysza.
  • Kaplica św. Stanisława - kiedyś zwana Królewską. Zbudował ją Przemysł II jako miejsce wiecznego spoczynku dla swojej żony Rychezy (pochowana w kaplicy w 1293 roku), a po swojej śmierci również i on tu spoczął (pochowany w 1296 r.). Ufundowany przez niego nagrobek został zniszczony w 1371 roku, gdy uderzenie pioruna doprowadziło do zawalenia się południowej wieży. Przebudowana w latach 1793-94. Z racji 700-lecia koronacji Przemysła II na króla Polski z inicjatywy Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Oddział w Poznaniu przeprowadzono w 1995 r. generalny remont kaplicy. Na zachodniej ścianie kaplicy osadzono potężną płytę epitafijną z brązu ważącą około 3200 kg, wykonaną według projektu prof. Mariana Koniecznego. Ta monumentalna płaskorzeźba przedstawia w centralnej części Przemysła II króla Polski, w towarzystwie ojca Przemysła I i żony Rychezy. Ponad nimi orzeł Przemysła II.

Wybitne dzieła

Kaplica św. Marcina1.jpg

Obraz z 1628 roku Krzysztofa Boguszewskiego - „wjazd św. Marcina do Amiens” w kaplicy św. Marcina

Kaplica-św.-Franciszka-Ksawerego-pomnik-A-Hlonda-Kopia.jpg

Pomnik kardynała Augusta Hlonda w Kaplicy Matki Boskiej i św. Franciszka Ksawerego

Prawdziwym klejnotem katedry jest wielki ołtarz – poliptyk, dzieło wybitnych mistrzów śląskich z przełomu XIV-XV wieku, pochodzący prawdopodobnie z warsztatu wrocławskiego. Ołtarz główny pochodzi z kościoła farnego z Góry Śląskiej i przedstawia w centrum Matkę Boską w otoczeniu św. Katarzyny i św. Barbary oraz 12 innych świętych niewiast. Na zewnętrznych skrzydłach ołtarza jest osiem obrazów ukazujących Mękę Pańską. Pod główną wnęką ołtarza jest predella, gdzie umieszczono postacie Chrystusa i dwunastu apostołów podczas Wieczerzy Pańskiej. Wyposażenia w nawie głównej dopełniają wybitne dzieła baroku: ambona z 1720 roku i chrzcielnica, a także gotyckie stalle w prezbiterium. W posadzce nawy głównej z okazji Wielkiego Jubileuszu Chrześcijaństwa Roku 2000 wmurowano płytę z brązu upamiętniającą Biskupa Jordana – pierwszego biskupa Polski.

-028.jpg

Kopia miecza świętego Piotra

W katedrze znajduje się kopia miecza świętego Piotra, którego oryginał przechowywany jest w Muzeum Archidiecezjalnym. Zgodnie z podaniem „miecz” należał do świętego Piotra, który miał nim odciąć ucho Malchosa (J 18,10), sługi arcykapłana, podczas pojmania Jezusa Chrystusa w Getsemani, ale niezależnie od legendy mamy do czynienia z jednym z najstarszych egzemplarzy broni białej w Polsce.

09a-099.jpg

Napis pośrodku nawy, przypominający, że w tej świątyni pochowano królów i książąt polskich z dynastii piastowskiej

W tej świątyni pochowano królów i książąt polskich z dynastii piastowskiej: Mieszka I, Bolesława Chrobrego, Mieszka II, Kazimierza Odnowiciela, Władysława Odonica, Przemysła I, Bolesława Pobożnego i Przemysła II - ukazuje to napis na posadzce.

Płyta-Vischerowska-z-nagrobka-Łukasza-I-Górki.jpg

Vischerowska płyta Łukasza I Górki

Vischerowskie płyty nagrobne poświęcone pamięci kolejnych przedstawicieli rodu Górków. Najstarsza z nich, wykazująca jeszcze wiele cech gotyckich została wykonana we Flandrii na zamówienie b-pa Andrzeja z Bnina około 1460 r. Kolejne, pochodzące już z norymberskiego warsztatu Vischerów upamiętniają b-pa Uriela Górkę i jego ojca Łukasza. Na tego rodzaju płytę nagrobną mogli sobie pozwolić tylko najzamożniejsi. Jej wartość bowiem była równa kamienicy w centrum miasta. W czasie II wojny światowej płyty te zostały wywiezione przez Niemców i przez wiele lat uchodziły za bezpowrotnie stracone. W 1990 r. odnaleziono je w czasie prac remontowych w petersburskim Ermitażu i powróciły do Poznania.


W pobliżu

Galeria

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Kuknij tyż na...

Losowa wiki