FANDOM


Kat.jpg

Wizerunek kata uwieczniony na poznańskim Pręgierzu

Kat pręgierz Poznań RB1.JPG

Kat wieńczący pręgierz

Kat - zatrudniany na kontrakcie przez wójta urzędnik wykonujący wyroki zasądzone przez władze miasta.

Powinien także będzie mieć należyty porządek do exekucyi kryminalnych, iako też i do tortur wszelkie przynależności na wzór zwyczajów cudzoziemskich i mistrzowskich swych powinności. Fragment kontraktu z 1763 r. powołującego na stanowisko miejskiego kata Jana Kina[1]

Kat miejski zarządzał również oficjalnie działającym w obrębie murów miejskich domem publicznym, miejscem schadzek członków świata przestępczego. Dla bardziej zaprzyjaźnionych z katem lub katową pełnił funkcję zbliżoną do meliny - mogli się tam nie tylko się zabawić w wesołym damskim towarzystwie, ale nierzadko przechować lub sprzedać przyniesione łupy, przenocować, napotkać swoich towarzyszy lub zasięgnąć o nich języka[2].

Rodzaje kar

Jednym z „przywilejów”, które płynęły wraz z nadaniem praw miejskich, była władza sądownicza leżąca w gestii wójta. W średniowieczu władzę tę rozumiano bardzo dosłownie - przestępca schwytany na gorącym uczynku był przesłuchiwany (zwykle już kolejnego dnia, najpóźniej na trzeci dzień), zwykle z użyciem tortur wykonywanych przez kata.

Wyrok (najczęściej ustnie) wydawał wójt wraz z ławnikami. Za dzieciobójstwo zakopywano żywcem i przebijano palem lub topiono żywcem w worku. Podpalacze kończyli na rozpalonym stosie. Za większe kradzieże karano powieszeniem, za morderstwa zaś ścinano, kołowano lub ćwiartowano żywcem. Za wielokrotne zabójstwa szarpano ciało skazanego rozpalonymi obcęgami, a następnie ćwiartowano.

Rola pręgierza

Źle prowadzące się kobiety chłostano pod pręgierzem, a następnie wydalano z miasta w orszaku z zapalonymi pochodniami - z czym związana jest geneza dawniej używanego określenia „wyświecony”, który dawano ludziom (jak to się wówczas określało) „złego życia”. Niekiedy karze chłosty towarzyszyło oszpecenie ciała (obcinano nos lub uszy).

Kat w Wielkopolsce

Prawo wydawania wyroków śmierci oraz uprawnienia katowskie niosła ze sobą lokacja miasta na prawie magdeburskim. Potwierdził je Władysław Łokietek w 1298 r zezwalając władzom Poznania, Gniezna, Pyzdr i Kalisza na karanie przestępców przez wieszanie, ścinanie, obcinanie członków i poddawanie torturom.

Większość miast wielkopolskich - w tym też Gniezno i Pyzdry - miała umowę z władzami Poznania i wyroki śmierci wykonywał tam kat poznański. Wpłacały one niewielką sumę do kasy miejskiej Poznania, w zamian za to władze poznańskie przysyłały im wozem kata wraz z potrzebnym instrumentarium.

Kaci miejscy

Potrzebujemy twojej pomocy przy edycji tej sekcji. Rozwiń treść i opisy, dodaj linki, wgraj ilustracje.

Jan Janik

Potrzebujemy twojej pomocy przy edycji tej sekcji. Rozwiń treść i opisy, dodaj linki, wgraj ilustracje.

Jan Kin

15419-1.jpg

Taryfa usług kata z umowy podpisanej z Janem Kinem w roku 1763

2 stycznia 1763 r. wójt poznański Dominik Karczewski podpisał kontrakt z Jan Kinem mianując go executorem justitiae (łac. egzekutorem sprawiedliwości). Kontrakt przewidywał wynagrodzenie w wysokości 2 złotych polskich co tydzień i 10 co kwartał oraz „dwie fury siana i kwater drew dwie corocznie” oraz mieszkanie służbowe. Określono również wysokość wynagrodzenia dla kata za wykonanie poszczególnych kar. Oprócz egzekucji kar do jego obowiązków należało również dbanie o porządek na ulicach[1]:

To się też dokłada, aby pomieniony uczciwy Kin mistrz mieyski miał pilny dozór, żeby świnie po rynku niechodziły, które przez czeladź swoję powinien będzie kazać chwytać

Marcin Olszewski

Potrzebujemy twojej pomocy przy edycji tej sekcji. Rozwiń treść i opisy, dodaj linki, wgraj ilustracje.

Ciekawostki

Stały kontakt ze złoczyńcami, udział w torturach i egzekucjach sprawił, iż woźny, pełniąc swe użyteczne funkcje, znajdował się na marginesie społeczności miejskiej. Znalazło to odbicie w postanowieniach wielu cechów i bractw.

  • Uchwalony w roku 1427 najstarszy statut cechowy krawców poznańskich zakazywał członkom cechu gry w kości i w warcaby z woźnym miejskim[3].

Mają się tego wystrzegać tak mistrzowie, jako i towarzysze, aby społeczności z katami i społeczności z woźnymi nie miewali, ani z nimi zasiadali, a do tego ani jednej gry aby z nimi nie miewali, pod karą dwóch funtów wosku[3]Statut cechu rymarzy chwaliszewskich z 1641 r.

Źródła

  1. 1,0 1,1 „Kronika Miasta Poznania” nr 1/1996, „Mury miejskie”, s. 177, Poznań, Wydawnictwo Miejskie, 1996.
  2. „Kronika Miasta Poznania” nr 1-2/1993, „Przestępczość w Poznaniu”, s. 88, Poznań, Wydawnictwo Miejskie, 1993.
  3. 3,0 3,1 „Kronika Miasta Poznania” nr 1/1996, „Mury miejskie”, s. 165, Poznań, Wydawnictwo Miejskie, 1996.

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Kuknij tyż na...

Losowa wiki