FANDOM


Fort Winiary z lotu ptaka

Fort Winiary w połowie lat 20-tych XX wieku

52° 25.275' N 16° 56.164' E

Ródszaniec-Kopia

Śródszaniec Fortu Winiary

Schemat-cytadela-Kopia

Plan Fortu Winiary

Brama główna fortu Winiary - 1940

Brama główna fortu Winiary (rok 1940)

Obiekt zabytkowy Cytadela (także Fort Winiary, niem. Kernwerk) - centralny fort w strukturze umocnień „Twierdzy Poznań”. Położony jest na Wzgórzu Winiarskim. Był to też przez pewien czas największy fort artyleryjski w Europie.

Historia

Budowa fortu

W połowie XIX wieku zaborcze władze pruskie przekształciły Poznań w twierdzę (obok Koblencji, Poznań był największym miastem-twierdzą w państwie pruskim), a fort Winiary był największym fortem artyleryjskim w Europie.

Przed budową  na wzgórzu winiarskim znajdowały się winnice, były tu też wioski Winiary i folwark Bonin. Pierwszą łopatę pod budowę fortu wbito z rozkazu Fryderyka Wilhelma III dnia 24 kwietnia 1828 roku, w maju i czerwcu 1830 roku przeniesiono wioski na tereny dzisiejszego Osiedla Winiary, a folwark Bonin zlikwidowano w 1834 roku.

Zbudowano fort nie licząc się z kosztami (3 miliony 500 tysięcy talarów). Aby go zbudować uruchomiono nowe cegielnie na Przepadku (nad Wierzbakiem), na Ratajach, w Żabikowie. Cegły transportowano koleją konną, kamień transportowano Wartą. Majstrów ściągano z Magdeburga, Szczecina, Wrocławia. Budowę ukończono w 1842 roku budując przeciwskarpy i fosy. Fort zaprojektował Johann Leopold Ludwig Brese.

Fort Winiary otoczono fosą głęboką na 7 m, szeroką na 6–32 m, a jego obszar to około 100 ha. Na stoku bojowym znajdowała się kryta droga. Fort górował nad miastem, zapewniając kontrolę nad całą okolicą.

Do roku 1945

Podczas I wojny światowej Fort Winiary znajdował się poza teatrem działań. W 1918 roku załoga składała się z 800 ludzi, w tym 50 Polaków. Po wybuchu Powstania Wielkopolskiego Polakom udało się szybko opanować Cytadelę i zmusić załogę niemiecką do kapitulacji bez walki.  W czasie II wojny światowej fort był więzieniem dla jeńców wojennych – najpierw polskich, potem brytyjskich i radzieckich.

Fort Winiary był ostatnim punktem oporu kilkudziesięciotysięcznej załogi Niemców - zdobyto go po ciężkich walkach 23 lutego 1945 roku. Walki trwały pięć dni; zginęło podczas walk około 5.000 Niemców, 6.000 żołnierzy radzieckich i około 100 mieszkańców Poznania. Fort został zniszczony - szczególnie reduta koszarowa.

Po 1945 roku

Po wojnie podjęto decyzję o rozbiórce fortu. Cegły przekazano na odbudowę Warszawę, a w Poznaniu Dębiec, ul. Chociszewskiego. Na tej ulicy można znaleźć cegły ze znakami cegielni z okresu budowy Fortu Winiary.

Po roku 1945 tereny te były przedmiotem studiów i projektów w różnych aspektach. Tuż po wojnie dyskutowano sprawę wybudowania na terenie Cytadeli centralnego szpitala. Rok następny przyniósł koncepcję umieszczenia tu dzielnicy wyższych uczelni. W roku 1953 zamierzano wybudować na cytadeli zespół wojewódzkiego pałacu kultury, wojewódzkiego centrum młodzieżowego, a u jej stoku południowego - placu zebrań masowych. Ostatecznie ten program użytkowy uległ redukcji na rzecz budowy parku wypoczynkowego dla dzielnic Winogrady i Śródmieście[1].

Od 1962 roku zaczęto na Cytadeli budować park „Park Pomnik Przyjaźni i Braterstwa Broni Polsko-Radzieckiej” (teraz Park Cytadela). Ocalałe fragmenty murów i umocnień wpisano do rejestru zabytków pod nr 559/Wlkp/A.

Obiekty na terenie

Obecnie Cytadela jest parkiem. Na terenie Cytadeli funkcjonują dwa muzea: Muzeum Armii Poznań oraz Muzeum Uzbrojenia. Na terenie Cytadeli znajdują się także:

Źródła

  1. Ewolucja planów urbanistycznych miasta Poznania w latach 1945-1957 w: „Kronika Miasta Poznania” nr 3/1958, Poznań, Wydawnictwo Miejskie, 1958.

Galeria

Fort Winiary

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.