Fandom

Wszystko o Poznaniu

Cytadela

5425stron na
tej wiki
Dodaj nową stronę
Dyskusja0 Udostępnij
Fort Winiary z lotu ptaka.jpg

Fort Winiary w połowie lat 20-tych XX wieku

52° 25.275' N 16° 56.164' E

Ródszaniec-Kopia.jpg

Śródszaniec Fortu Winiary

Schemat-cytadela-Kopia.jpg

Plan Fortu Winiary

Brama główna fortu Winiary - 1940.jpg

Brama główna fortu Winiary (rok 1940)

Obiekt zabytkowy.svg Cytadela (także Fort Winiary, niem. Kernwerk) - centralny fort w strukturze umocnień „Twierdzy Poznań”. Położony jest na Wzgórzu Winiarskim. Był to też przez pewien czas największy fort artyleryjski w Europie.

Historia

Budowa fortu

W połowie XIX wieku zaborcze władze pruskie przekształciły Poznań w twierdzę (obok Koblencji, Poznań był największym miastem-twierdzą w państwie pruskim), a fort Winiary był największym fortem artyleryjskim w Europie.

Przed budową  na wzgórzu winiarskim znajdowały się winnice, były tu też wioski Winiary i folwark Bonin. Pierwszą łopatę pod budowę fortu wbito z rozkazu Fryderyka Wilhelma III dnia 24 kwietnia 1828 roku, w maju i czerwcu 1830 roku przeniesiono wioski na tereny dzisiejszego Osiedla Winiary, a folwark Bonin zlikwidowano w 1834 roku.

Zbudowano fort nie licząc się z kosztami (3 miliony 500 tysięcy talarów). Aby go zbudować uruchomiono nowe cegielnie na Przepadku (nad Wierzbakiem), na Ratajach, w Żabikowie. Cegły transportowano koleją konną, kamień transportowano Wartą. Majstrów ściągano z Magdeburga, Szczecina, Wrocławia. Budowę ukończono w 1842 roku budując przeciwskarpy i fosy. Fort zaprojektował Johann Leopold Ludwig Brese.

Fort Winiary otoczono fosą głęboką na 7 m, szeroką na 6–32 m, a jego obszar to około 100 ha. Na stoku bojowym znajdowała się kryta droga. Fort górował nad miastem, zapewniając kontrolę nad całą okolicą.

Do roku 1945

Podczas I wojny światowej Fort Winiary znajdował się poza teatrem działań. W 1918 roku załoga składała się z 800 ludzi, w tym 50 Polaków. Po wybuchu Powstania Wielkopolskiego Polakom udało się szybko opanować Cytadelę i zmusić załogę niemiecką do kapitulacji bez walki.  W czasie II wojny światowej fort był więzieniem dla jeńców wojennych – najpierw polskich, potem brytyjskich i radzieckich.

Fort Winiary był ostatnim punktem oporu kilkudziesięciotysięcznej załogi Niemców - zdobyto go po ciężkich walkach 23 lutego 1945 roku. Walki trwały pięć dni; zginęło podczas walk około 5.000 Niemców, 6.000 żołnierzy radzieckich i około 100 mieszkańców Poznania. Fort został zniszczony - szczególnie reduta koszarowa.

Po 1945 roku

Po wojnie podjęto decyzję o rozbiórce fortu. Cegły przekazano na odbudowę Warszawę, a w Poznaniu Dębiec, ul. Chociszewskiego. Na tej ulicy można znaleźć cegły ze znakami cegielni z okresu budowy Fortu Winiary.

Po roku 1945 tereny te były przedmiotem studiów i projektów w różnych aspektach. Tuż po wojnie dyskutowano sprawę wybudowania na terenie Cytadeli centralnego szpitala. Rok następny przyniósł koncepcję umieszczenia tu dzielnicy wyższych uczelni. W roku 1953 zamierzano wybudować na cytadeli zespół wojewódzkiego pałacu kultury, wojewódzkiego centrum młodzieżowego, a u jej stoku południowego - placu zebrań masowych. Ostatecznie ten program użytkowy uległ redukcji na rzecz budowy parku wypoczynkowego dla dzielnic Winogrady i Śródmieście[1].

Od 1962 roku zaczęto na Cytadeli budować park „Park Pomnik Przyjaźni i Braterstwa Broni Polsko-Radzieckiej” (teraz Park Cytadela). Ocalałe fragmenty murów i umocnień wpisano do rejestru zabytków pod nr 559/Wlkp/A.

Obiekty na terenie

Obecnie Cytadela jest parkiem. Na terenie Cytadeli funkcjonują dwa muzea: Muzeum Armii Poznań oraz Muzeum Uzbrojenia. Na terenie Cytadeli znajdują się także:

Źródła

  1. Ewolucja planów urbanistycznych miasta Poznania w latach 1945-1957 w: „Kronika Miasta Poznania” nr 3/1958, Poznań, Wydawnictwo Miejskie, 1958.

Galeria

Fort Winiary

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Kuknij tyż na...

Losowa wiki