FANDOM


Port-nad-Warta-lata-40te-XX-wieku-800x486
Michał Garczyk

Michał Garczyk

Z15251669Q,Ranek-21-lutego-1942-r--W-porcie-rzecznym-przy-uli
Antoni gąsiorowski

Antoni Gąsiorowski

3 010-0

Pomnik Akcji Bollwerk

Akcja „Bollwerk” (niem. „Bastion”) - podpalenie niemieckich magazynów odzieży dla Wehrmachtu przeprowadzona w nocy 21/22 lutego 1942 roku, poprzedzona kilkudniowym rozpoznaniem terenu. W akcji udział wzięło 17 uczestników - 12 akowców i 5 mieszkańców Chwaliszewa. Podpalono niemieckie magazyny znajdujące się w porcie przy ulicy Szyperskiej na Warcie. Podpalenia dokonano przy pomocy urządzeń samozapalających (wykorzystano specjalnie spreparowany piecyk elektryczny, uruchamiany przez mechanizm zegarowy). Były to niemieckie magazyny „Hartwig, Mewes i Posener Gummiwerke”. W ciągu kilkudziesięciu minut w porcie rzecznym spalono odzież i żywność za około 1,5 miliona marek, choć według innych źródeł jest to zaniżona wartość.

Magazyny były pilnowane przez specjalistyczną niemiecką firmę wartowniczą Wach-und Schliessgesellschaft. W spalonych magazynach znajdowała się ciepła odzież przeznaczona na front wschodni - opóźniło to dostawy na wschodzie w bardzo istotnym dla rozstrzygnięć na froncie okresie. Akcję podpalenia niemieckich magazynów odzieży dla Wehrmachtu opracował Antoni Gąsiorowski („Ślepy Antek”) - szerzej znany jako najsłynniejsza juchta chwaliszewska (był postacią nietuzinkową i zasługuje na miejsce w świadomości poznaniaków) z zespołem w skład którego wchodzili Władysław Gąsiorowski, Michał Śmigielski, Marian Anioła, Stanisław Kaliszan, Leonard Kolanek i Stanisław Sztukowski.

O spalonych magazynach został poinformowany nawet Stalin.

Zatrzymania

Nazajutrz po pożarze zatrzymano około 60 Polaków zatrudnionych w porcie i rozpoczęły się brutalne przesłuchania. Początkowo ustalono (opinia biegłych z Techniczno-Kryminalistycznego Instytutu Policji Bezpieczeństwa przy Urzędzie Policji Kryminalnej Rzeszy z dnia 27 lutego 1942 r.), że przyczyną pożaru było zwarcie przestarzałej instalacji elektrycznej. Nikt z zatrzymanych nie przyznał się do winy i po kilku dniach wszyscy zostali zwolnieni. Niestety poznańscy gestapowcy nie uwierzyli biegłym i podjęli własne śledztwo, które doprowadziło do ujęcia niemal wszystkich wykonawców akcji. W ujęciu pomogła nieostrożność akowców i donosy kolaborantów.

Aresztowania i proces

8 października 1943 r. pierwszy nadprokurator przy Sądzie Specjalnym (Sondergericht) Hermann Kerl sporządził akt oskarżenia przeciwko 15 uczestnikom akcji „Bollwerk”.

Rozprawa przed Sondergericht w Poznaniu odbyła się 16 października 1943 r. Przewodniczył jej dr Peter Hucklenbroich. Niestety, nie udało się dotrzeć do tekstu wyroku. Wiadomo jednak, że na karę śmierci skazani zostali: st. sierż. Michał Garczyk „Kuba”, plutonowi: Antoni Piechowiak, Tomasz Prymelski, Edmund Jankowiak, kaprale: Tomasz Maćkowiak, Michał Śmigielski, Marian Anioła, Czesław Ławicki, szeregowi: Edward Silski, Stanisław Sztukowski, Leonard Kolanek. Wyrok został wykonany przez powieszenie w więzieniu przy ul. Młyńskiej 16 grudnia 1943 r. Kpr. Józef Przybylski, szer. Stanisław Piotrowski i szer. Stanisław Kaliszan otrzymali kary obozu karnego. Kaliszan został osadzony początkowo w obozie karnym w Żabikowie, skąd w 27 kwietnia 1944 r. przetransportowano go do obozu koncentracyjnego Gross-Rosen, gdzie zginął 3 maja 1944 r. Józef Przybylski i Stanisław Piotrowski także zginęli w obozach koncentracyjnych (Przybylski w Gross-Rosen w połowie 194] roku). Plut. Władysław Laube został ponownie postawiony przez Sondergerichtem w Poznaniu 17 lutego 1944 r. i skazany na karę śmierci. Wyrok wykonano w wiezieniu przy ul. Młyńskiej 16 czerwca 1944 r.[1]

Gestapo aresztowało również syna Edmunda Jankowiaka - Mieczysława - kuriera ZO. Zginął on rozstrzelany w Warszawie 21 grudnia 1943 r. Ujęty na terenie GG por. Czesław Surma, organizator i pierwszy dowódca poznańskiego ZO, zaginał bez wieści. Por. Lech Nowacki, inspektor rejonowy w Poznaniu, zaangażowany w planowanie działań ZO, aresztowany 17 lutego 1943 r., został rozstrzelany w okolicach Poznania 17 lutego 1944 r. Zemsta Gestapo sięgnęła rodziny Antoniego Gąsiorowskiego. Aresztowani zostali: jego brat Władysław, żona Józefa, siostra Helena Kwiatkowska i jej syn Henryk. Dzieci zostały wyrzucone z mieszkania. Władysław Gąsiorowski i Henryk Kwiatkowski zostali straceni, Józefa Gąsiorowska przeżyła obóz koncentracyjny Ravensbrueck.[2]

Antoni Gąsiorowski

Antoni Gąsiorowski „Ślepy Antek” został aresztowany 25 czerwca 1943 r. podczas rozładunku wozu. Skutego Antka przewieziono do siedziby gestapo przy ul. Młyńskiej. Przesłuchiwano go z rękami skrępowanymi do tyłu. W pewnym momencie jeden z oprawców pchnął Gąsiorowskiego w stronę osób prowadzących przesłuchanie. Antek rzucił się wtedy na funkcjonariusza i przegryzł mu gardło. W nocy został poddany brutalnemu śledztwu i zmasakrowany.

Pomnik Akcji Bollwerk

Społeczeństwo Poznania upamiętniło ten ważny akt walki z Niemcami podczas II wojny światowej stawiając w 1982 roku pomnik bohaterom. Pomnik postawiono pobliżu miejsca akcji przy ulicy Estkowskiego przy Warcie. Sześć kłód granitowych postawionych jedna na drugiej, na niskim cokole – to podstawa pomnika i brązowa tablica od frontu w kształcie płomienia z orłem i symbolem Polski Walczącej.

Źródła

  1. Aleksander Piotrowicz, IPN Poznań
  2. Aleksander Piotrowicz, IPN Poznań

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.