FANDOM


Kobylepole stacja

Tory prowadzące do stacji kolei w Kobylepolu (fotografia sprzed 1939 r). W tle widoczne zabudowania przy ul. Folwarcznej

Średzka Kolej Powiatowa Poznań 1966

Przebieg kolei na terenie Poznania w roku 1966 (dwa lata przed wstrzymaniem ruchu)

Normalnotorowa kolei sredzka

Schemat sieci Kolei

Kobylepole Wąskotorowe bocznice 1943

Bocznica normalnotorowa Malta - Starołęka oraz połączenie z Poznań Główna na planie wojskowym z roku 1943

Średzka Kolej Powiatowa Poznań 1948

Normalnotorowy fragment Kolei w roku 1948

Średzka Kolej Wąskotorowa - Schrodaer Kreisbahn 199621:02

Średzka Kolej Wąskotorowa - Schrodaer Kreisbahn 1996

Przejazd trasą Środa Wlkp. Miasto - Zaniemyśl (rok 1996)

POZNAŃ-KOBYLOPOLE-ŚRODA25:00

POZNAŃ-KOBYLOPOLE-ŚRODA. ŚLADAMI ZAGINIONEJ KOLEI

Śladami Średzkiej Kolei Powiatowej

Kobylepole Wąskotorowa rozkład jazdy 1932

Rozkład jazdy z roku 1932

Schrodaer Eisenbahn Kursbuch 1944

Rozkład jazdy z roku 1944 połączeń Brama Warszawska (Warschauer Tor) - Kobylepole (Gutenbrunn) - Środa Miasto (Schroda Stadt) - Zaniemyśl (Santomischel)

Kobylepole Wąskotorowa stacja

Pozostałości zabudowań stacyjnych w Kobylepolu (rok 2012)

Średzka Kolej Powiatowa (niem. Schrodaer Kreisbahn) - powstała w roku 1898, licząca w okresie międzywojennym 118 km, sieć kolejowa (głównie wąskotorowa o rozstawie szyn 1000 mm) łącząca Poznań ze Środą Wielkopolską i Zaniemyślem.

Kolej Średzka jest jedną z nielicznych w Europie o tak długim stażu taboru parowego - 99 lat (1902-2001), gdyż mimo kilku prób, nigdy na dłużej nie przyjęła się trakcja spalinowa.

W ramach zespołu stacyjnego na poznańskim Kobylepolu znajdowała się główna parowozownia Kolei obsługująca zarówno parowozy normalno- jak i wąskotorowe.

Obecnie ruch, wyłącznie turystyczny w sezonie, odbywa się jedynie na 13 km odcinku Środa Wielkopolska - Zaniemyśl.

Historia

28 lipca 1892 r. władze pruskie wprowadziły w życie ustawę o kolejach lokalnych, co otworzyło możliwość tworzenia lokalnych przedsięwzięć kolejowych, służących głównie do przewozu płodów rolnych i pozwalających usprawnić ruch osobowy tam, gdzie słabo rozwinięta była sieć dróg[1]. Jedną z nich była Średzka Kolej Powiatowa, funkcjonująca do dziś, niestety w szczątkowej już formie. Ze 118 km sieci (z 53 przystankami) w szczytowym okresie rozwoju Kolei pozostał dziś jedynie 13 km odcinek z Zaniemyśla do Środy Wielkopolskiej.

Powstanie Kolei

Średzka Kolej Powiatowa (wówczas Schrodaer Kreisbahn) powstała w roku 1898 z inicjatywy właścicieli majątków na trasie z Poznania do Środy (gdzie istniała już wtedy cukrownia). W pierwszej kolejności powstała, otwarta 23 czerwca 1902 roku, linia normalnotorowa biegnąca z dworca Poznań Główna do wsi Kobylepole o długości 5,2 km.

W należącej do rodu Mycielskich wsi powstał dworzec przeładunkowy z toru normalnego na wąski. Pozostałości bocznicy przeładunkowej do dziś znajdują się przy ulicy Dymka.

Information icon Dowiedz się więcej w: Poznań Kobylepole Wąskotorowy

Z Kobylepola do Zaniemyśla

W roku 1902 powstało 59 kilometrowe połączenie wąskotorowe (o rozstawie szyn 1000 mm) z Zaniemyślem przez Środę Wielkopolską. Na linii odbywał się głównie przewóz płodów rolnych (przede wszystkim buraków cukrowych do zakładów w Środzie) z licznych majątków położonych wzdłuż trasy, do których prowadziły bocznice. Od początku prowadzono również ruch osobowy.

Już od dnia rozpoczęcia przewozów (23 czerwca 1902) ŚKP przynosiła spore zyski. Pozwoliło to już w 1903 roku oddać kolejną cześć linii normalnotorowej - bocznicę Malta-Starołęka o długości 5,4 km, zapewniającą rozwój zakładów przemysłowych dynamicznie rozwijającego się Poznania.

W roku 1910 powstał, jedyny zachowany do dziś, odcinek z Zaniemyśla do Środy Wielkopolskiej (14 km).

Na początku XX wieku wprowadzono również tzw. rolboki, czyli wózki umożliwiające transport taboru normalnotorowego.

W latach świetności kolejka przewoziła ok. 350 tys. pasażerów rocznie oraz ok. 130 tys. ton ładunków. Linię obsługiwało pięć parowozów, dwa normalnotorowe i trzy wąskotorowe. Duży ruch osobowy utrzymywał się między stacjami Poznań-Główna, Poznań (Brama Warszawska), Malta i Kobylepole w miesiącach letnich, a na niektórych odcinkach także w niedziele i święta. Przystanek Brama Warszawska usytuowany był za obecną ul. Warszawską, po wschodniej stronie ul. św. Michała[1].

Stacje na terenie Poznania

Na terenie miasta znajdowały się cztery stacje wąskotorowe:

Lata międzywojenne

W latach swej świetności sieć Średzkiej Kolei Powiatowej liczyła 118 km (11 km toru o rozstawie 1435 mm oraz 107 o rozstawie 1000 mm), stanowiąc jedną z najlepiej rozwiniętych samorządowych sieci kolejowych w Polsce międzywojennej. Jako jedna z niewielu przynosiła spore dochody, pozwalające na inwestycje w nowe rozwiązania techniczne. W latach 30-tych wybudowano m.in turbinę wiatrową zasilającą agregat prądotwórczy oraz pompy wodne (jej budynek zachował się do dziś), a także lakiernię dla wagonów. Zakupiono również wagon motorowy do obsługi odcinka Środa – Zaniemyśl. Planowano rozbudowę sieci wąskotorowej do Kostrzyna Wlkp. oraz Śremu[2].

II wojna światowa

W roku 1941 Niemcy zmodyfikowali linię na odcinku między Spławiem, a Kobylepolem oraz zbudowali stację Franowo Wąskotorowe.

Ku upadkowi

Okres komunizmu to niestety gorsze czasy, również dla kolei wąskotorowych. W roku 1949 średzka kolej została przejęta, w ramach przymusowej nacjonalizacji, przez PKP. Kierować nią zaczął Zarząd Średzkiej Kolei Wąskotorowej.

Z 1000 na 750 mm

W roku 1952, w ramach ujednolicenia licznych kolei wąskotorowych „wchłanianych” przez PKP, rozpoczęto przekuwanie trasy na rozstaw 750 mm, ukończone dwa lata później - co ciekawe bez przerw w ruchu. Zlikwidowano wówczas część bocznic i bocznych tras, m.in. linię Tulce–Szewce–Kruszewnia i Szewce–Gowarzewo. Tabor na 1000 mm przekazano Pomorskim Kolejom Dojazdowym.

Likwidacja

W latach 60-tych kolejki wąskotorowe uznano za przestarzałe - zaczęto planować ich likwidację. W roku 1968 wstrzymano ruch osobowy na trasie Kobylepole–Środa Miasto, w roku 1973 rozpoczęto rozbiórkę bocznic.

Zaniemyśl - Środa Wielkopolska

W roku 1976 przystąpiono do rozbiórki szyn na trasie Kobylepole–Środa Miasto. W tym roku rozebrano też odcinek normalnotorowy Kobylepole-Spławie[1]. Jedynym czynnym odcinkiem pozostała linia Środa Miasto – Zaniemyśl (zbudowana w roku 1910). Odcinek ten słynny był na niemal całym świecie - ruch obsługiwały na niej parowozy Px48 (dwa z nich do dziś służą na zachowanym odcinku kolei).

Regularny ruch prowadzono na tej trasie do roku 2001, gdy PKP ostatecznie wstrzymała jej obsługę (już na przełomie lat 1999/2000 wstrzymano ruch towarowy) i rozpoczęła przymiarki do jej likwidacji.

Ratunek dla kolejki

Na szczęście średzkie Starostwo Powiatowe przejęło kolej pod swoją opiekę. W roku 2003 na trasę powróciły sezonowe składy turystyczne pod szyldem Powiatowej Kolei Wąskotorowej w Środzie Wielkopolskiej.

Od roku 2007 działa Towarzystwo Przyjaciół Kolejki Średzkiej „BANA”, które za cel stawia rozwój kolejki. 16 listopada 2010 roku w wyniku długoletnich rozmów, PKP przekazały nieruchomości kolejki Starostwu Powiatowemu w Środzie Wielkopolskiej.

W sezonie 2015 kursy pociągów zostały zawieszone. Wznowiono je 9 lipca 2016 roku[3].

Pozostałości

Na terenie Poznania po dziś dzień znaleźć można fragmenty torów (o „normalnym” rozstawie szyn 1435 mm) wybudowane w pierwszej dekadzie XX wieku na potrzeby Średzkiej Kolei Powiatowej:

W dobrym stanie zachował się również budynek stacyjny w Kobylepolu.

Źródła

  1. 1,0 1,1 1,2 Kolej na Głównej i Zawadach w: „Kronika Miasta Poznania” nr 2/2002, „Zawady i Główna”, Poznań, Wydawnictwo Miejskie, 2002.
  2. Średzka Kolej Powiatowa
  3. ciuchcia-sroda.pl - Aktualności

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.